Opstartschijf vol op je Mac? Wat te doen bij “De schijf is bijna vol”

Wat “De schijf is bijna vol” echt betekent

De opstartschijf is de schijf waarvan je Mac opstart en waarop macOS, je apps en je gebruikersbestanden staan. Zakt de vrije ruimte op die schijf tot een kritiek niveau, dan toont macOS de melding “De schijf is bijna vol” — en dat is meer dan een suggestie. macOS heeft speelruimte nodig op de opstartschijf voor de wisselbestanden van het virtuele geheugen, installatieprogramma's en updates, tijdelijke bestanden en de caches die je dagelijkse apps vlot houden. Raakt die ruimte op, dan gaan er dingen mis op manieren die niet meteen naar schijfruimte wijzen.

De symptomen van een bijna volle opstartschijf zijn makkelijk verkeerd te duiden: apps starten traag of openen niet, het draaiende regenboogwieltje verschijnt steeds, macOS-updates willen niet downloaden of installeren, bij het bewaren van een bestand krijg je een foutmelding, en in extreme gevallen start de Mac helemaal niet meer op. Dat komt doordat macOS vrije schijfruimte gebruikt als verlengstuk van het werkgeheugen: raakt het geheugen vol, dan zet het systeem gegevens op de schijf, en op een volle schijf is daar geen plek meer voor.

Hoeveel vrije ruimte is gezond? Apple noemt geen officieel getal, maar in de praktijk houd je ongeveer 10 tot 15% van de schijf vrij en laat je de vrije ruimte op een moderne Mac nooit onder de 20 GB zakken. Alleen al een macOS-update kan voor de installatie ruim 20 GB aan tijdelijke ruimte nodig hebben, en een Mac met maar een paar gigabytes vrij voelt al traag aan lang voordat hij technisch vol is. Nog iets om te weten voordat je begint: het opslagscherm telt sommige ruimte als “wisbaar” — gegevens zoals lokale Time Machine-momentopnamen en met iCloud gesynchroniseerde bestanden, die macOS automatisch verwijdert zodra er ruimte nodig is. Daarom komen het getal voor vrije ruimte in de Finder en dat in Systeeminstellingen soms niet overeen, en daarom zie je na het verwijderen van bestanden niet altijd meteen verschil.

Welke melding zie je? Alle varianten uitgelegd

Apple heeft deze melding een paar keer anders geformuleerd, en de tekst vertelt je welk probleem je echt hebt. “De schijf is bijna vol” is de formulering van recente macOS-versies. “Je opstartschijf is bijna vol” is dezelfde waarschuwing uit oudere versies, en nog steeds de zin waarop de meeste mensen zoeken. Beide betekenen hetzelfde: de vrije ruimte op het opstartvolume is zo laag dat macOS wil dat je in actie komt. De oplossing staat hieronder: bestanden verwijderen, caches opruimen en media elders onderbrengen.

De oudere melding dat er op de Mac OS X-opstartschijf geen ruimte meer is voor programmageheugen (“Your Mac OS X startup disk has no more space available for application memory”) is een andere waarschuwing, ook al noemt die de opstartschijf. Dat geldt ook voor de moderne opvolger, “Op je systeem is geen appgeheugen meer beschikbaar”. Dit zijn waarschuwingen over geheugendruk: macOS had te weinig werkgeheugen, probeerde gegevens naar wisselbestanden op de opstartschijf te verplaatsen en vond ook daar geen ruimte. Het venster toont meestal de apps die het meeste geheugen gebruiken en biedt aan ze geforceerd te stoppen. Stop je de grootste verbruiker, dan is het probleem meteen weg — maar de reden waarom het wisselen mislukte is nog steeds een volle schijf, dus de stappen hieronder voorkomen dat het terugkomt.

Nog twee varianten. Krijg je bij het bewaren van een document “De schijf is vol” of foutcode -34, dan is dat hetzelfde probleem, alleen zichtbaar op het niveau van het bestandssysteem in plaats van als melding. En meldt macOS dat de opstartschijf vol is binnen enkele seconden nadat je een paar gigabytes hebt verwijderd, dan kijk je vrijwel zeker naar wisbare ruimte en niet naar een verouderd getal — zie de opmerking aan het eind van het volgende gedeelte.

Snelle winst: Prullenmand, Downloads en grote bestanden

Begin met de acties die maar een paar minuten kosten en de meest voor de hand liggende ruimte vrijmaken. De meest gemaakte fout is bestanden verwijderen zonder de Prullenmand te legen: alles wat je in de Finder “verwijdert”, neemt nog steeds schijfruimte in tot de Prullenmand is geleegd. Gigabytes aan vrije ruimte kunnen dus op één klik afstand liggen.

De map Downloads is de volgende bekende boosdoener. Installatiebestanden (.dmg- en .pkg-bestanden), zip-archieven die je al hebt uitgepakt en e-mailbijlagen die je ooit hebt bewaard en daarna vergeten, zijn alleen nog ballast. Een schijfkopie is nutteloos zodra de app erin is geïnstalleerd; sorteer Downloads op grootte om te zien wat jouw map kan opleveren.

macOS heeft ook een ingebouwde zoekfunctie voor grote bestanden die de meeste mensen nooit openen. Die zit in de opslaginstellingen en toont je grootste bestanden en downloads van de hele schijf, gesorteerd op grootte, met een verwijderknop erbij. Tien minuten in die lijst levert vaak meer ruimte op dan een uur handmatig door mappen bladeren.

1. Leeg de Prullenmand: houd de muisknop ingedrukt op het Prullenmand-symbool in het Dock en kies “Leeg prullenmand”. Gebruik je Mail, wis dan ook de prullenmand van Mail zelf (“Postbus” > “Wis verwijderde onderdelen”); verwijderde bijlagen tellen ook mee op je schijf.
2. Open Systeeminstellingen via het Apple-menu, klik in de navigatiekolom op “Algemeen” en daarna op “Opslag” (op macOS Monterey kies je in plaats daarvan Apple-menu > “Over deze Mac” > “Opslag” > “Beheer”). Wacht tot de gekleurde balk klaar is met berekenen, zodat de getallen kloppen.
3. Klik onder de aanbevelingen op de infoknop (ⓘ) naast “Documenten” (of “Apps”) en open de tabbladen “Grote bestanden” en “Downloads”. Sorteer op grootte, selecteer wat je niet meer nodig hebt en klik op “Verwijder”. Bestanden die je hier verwijdert, gaan niet naar de Prullenmand maar zijn meteen weg, dus controleer ze eerst stuk voor stuk.
4. Open in de Finder je map Downloads, kies “Weergave” > “Lijst” en klik op de kolom “Grootte” om de grootste bestanden bovenaan te zetten. Verplaats oude installatiebestanden, schijfkopieën en archieven die je al hebt gebruikt naar de Prullenmand.
5. Bekijk in de opslaginstellingen ook de ingebouwde aanbevelingen: “Leeg prullenmand automatisch” wist onderdelen na 30 dagen, en “Bewaar in iCloud” zet bestanden die je zelden opent in iCloud (ze worden weer gedownload zodra je ze nodig hebt).
6. Leeg de Prullenmand nog een laatste keer en herstart daarna je Mac. Een herstart wist wisselbestanden en tijdelijke mappen, wat direct nog een paar gigabytes kan opleveren.

Verandert het getal voor vrije ruimte na dit alles nauwelijks, schrik dan niet: macOS houdt misschien wisbare ruimte vast (zoals lokale Time Machine-momentopnamen) die het in zijn eigen tempo vrijgeeft. Het gedeelte over Systeemgegevens hieronder gaat over de ruimte die je zelf kunt terugwinnen.

Als de schijf zo vol is dat je niets meer kunt verwijderen

Er is een vervelendere versie van dit probleem: de schijf zit op 100%, en elke uitweg vraagt ruimte die je niet hebt. De Finder weigert de Prullenmand te legen, de opslaginstellingen blijven eindeloos rekenen, apps stoppen meteen na het openen, en in het ergste geval komt de Mac niet eens meer tot het bureaublad. De volgorde hieronder gaat van minst naar meest ingrijpend: stop zodra je een paar gigabytes terug hebt en ga dan verder met het gewone opruimen.

Begin met een herstart. Dat is geen bakerpraatje: bij een herstart verdwijnen wisselbestanden, /tmp en een stapel caches van de vorige sessie, en op een volgelopen schijf levert dat vaak een paar gigabytes op — vaak net genoeg om de Finder weer mee te laten werken. Wil de Prullenmand daarna nog steeds niet leeg, verwijder dan in kleinere porties; één enorm onderdeel kan mislukken waar tien kleinere wel lukken.

Kijk daarna naar de lokale momentopnamen van Time Machine. Is Time Machine ingesteld, dan bewaart macOS elk uur momentopnamen van het opstartvolume, ook als de back-upschijf niet is aangesloten, en normaal dunt het die zelf uit. Maar dat automatische uitdunnen gaat ervan uit dat het systeem werkruimte heeft, en dat is precies wat een schijf die voor 100% vol is niet biedt. Dit is het enige geval waarin je ze beter met de hand opruimt, en Apple levert daar een ondersteund commando voor.

Start de Mac helemaal niet meer op, houd dan op een Intel-Mac tijdens het opstarten de Shift-toets ingedrukt (op een Mac met Apple silicon houd je de aan/uit-knop ingedrukt, kies je je volume en klik je met de Shift-toets ingedrukt op “Ga door in de veilige modus”). De veilige modus slaat inlogonderdelen over en wist een deel van de systeemcaches; vaak is dat genoeg om weer bij een bruikbaar bureaublad te komen. Lukt ook dat niet, start dan op vanuit macOS-herstel — met Command-R op een Intel-Mac, door de aan/uit-knop ingedrukt te houden op een Mac met Apple silicon — en voer in Schijfhulpprogramma “Schijf-EHBO” uit op het volume. Gebruik daarna Terminal in macOS-herstel of een externe schijf om grote bestanden van de Mac af te halen voordat je weer normaal opstart.

1. Herstart de Mac en probeer de Prullenmand opnieuw te legen. Begin met de grootste onderdelen en werk in kleine porties verder.
2. Open Terminal en voer tmutil listlocalsnapshots / uit om te zien welke lokale momentopnamen macOS op het opstartvolume bewaart.
3. Maak ze in één keer vrij met sudo tmutil thinlocalsnapshots / 20000000000 4. Daarmee vraag je macOS om met de hoogste urgentie ongeveer 20 GB terug te winnen. Herhaal het met een groter getal als je meer nodig hebt.
4. Kom je nog steeds niet verder? Start op in de veilige modus (Intel: Shift-toets; Apple silicon: aan/uit-knop > volume > Shift-toets > “Ga door in de veilige modus”), leeg daar de Prullenmand en herstart daarna normaal.
5. Komt de Mac niet tot het bureaublad, start dan op vanuit macOS-herstel, voer “Schijf-EHBO” uit in Schijfhulpprogramma en kopieer daarna je grootste persoonlijke bestanden (fotobibliotheek, videoprojecten, Downloads) naar een externe schijf. Verwijder de originelen pas als je hebt gecontroleerd dat de kopieën compleet zijn.

Probeer geen ruimte te winnen door iets te verwijderen in /System, /private of /Library dat je er niet zelf hebt neergezet. Wisselbestanden en systeemcaches worden meteen opnieuw aangemaakt, en als je het verkeerde bestand verwijdert, wordt een volle schijf een Mac die niet meer opstart.

Systeemgegevens (op oudere macOS-versies “Overig”) is meestal het grootste deel

Zocht je naar wat de categorie “Overig” op een volle opstartschijf bevat? Dit is dezelfde categorie, alleen met een nieuwe naam. Tot en met macOS Big Sur had de opslagbalk een groot grijs segment met de naam Overig; Monterey noemde het Systeemgegevens, zonder te veranderen wat erin wordt geteld. Zelfde segment, zelfde oorzaken, zelfde opruimwerk: advies over “Overig” geldt dus nog steeds, alleen zoek je in het opslagoverzicht nu naar Systeemgegevens.

Heb je de snelle winst binnen, beweeg dan de aanwijzer over de opslagbalk in Systeeminstellingen > Algemeen > Opslag en kijk naar het lichtgrijze segment aan het eind: Systeemgegevens. Op de meeste Macs met een volle opstartschijf is dit de grootste afzonderlijke categorie — 30, 50, soms meer dan 100 GB — en ook de verwarrendste, want het is geen map die je kunt openen. Het is een lopend totaal van appcaches, logs, tijdelijke bestanden, wisselbestanden van het virtuele geheugen, lokale Time Machine-momentopnamen, oude iPhone-back-ups en ontwikkelaarsbestanden, verspreid over de hele schijf.

Wil je een volle schijf snel redden, dan leveren twee doelen binnen Systeemgegevens het snelst iets op. Het eerste is ~/Library/Caches: omdat apps hun caches zo nodig opnieuw opbouwen, kun je de grootste mappen daarin leegmaken zonder iets blijvends te verliezen. Het tweede zijn verouderde lokale back-ups van apparaten: heb je ooit een back-up van een iPhone of iPad op deze Mac gemaakt, dan kan die er jaren later nog staan. Controleer dat via de knop “Beheer back-ups” in de Finder (selecteer een aangesloten apparaat in de navigatiekolom) in plaats van zelf naar de mappen te zoeken, zodat de index van de back-ups intact blijft.

Laat wisselbestanden met rust: ze staan in een beschermd systeemgebied en macOS maakt ze zo nodig opnieuw aan. Lokale momentopnamen dunt macOS automatisch uit als de schijfruimte krap wordt, dus meestal kun je die aan macOS overlaten; heb je de ruimte meteen nodig, verwijder ze dan bewust met tmutil, zoals de gids over Systeemgegevens laat zien, in plaats van bestanden te wissen. Iets verwijderen in /System of /private is het risico nooit waard. Systeemgegevens opruimen is zo'n uitgebreid onderwerp dat we er een aparte gids over hebben geschreven: “Systeemgegevens op je Mac verwijderen: zo maak je ruimte vrij” behandelt elke map, elk pad en elke veiligheidsregel in detail. Wil je een volle schijf redden, meet dan eerst de grootste cachemappen en verouderde back-ups van apparaten voordat je beslist of ze weg moeten.

Ontwikkelaars: Xcode en simulators zijn waarschijnlijk de boosdoener

Heeft Xcode ooit op je Mac gestaan, controleer dan eerst de ontwikkelaarsmappen: grote kans dat die de reden zijn dat je opstartschijf vol is. De grootste ruimtevreter is DerivedData, de map van Xcode met tussentijdse buildproducten. Na een paar actieve projecten staan daar al snel tientallen gigabytes in, die Xcode bij de volgende build allemaal automatisch opnieuw aanmaakt. Verwijderen kost je alleen één tragere eerste build per project.

Daarna komen de simulators. Elke gedownloade simulator-runtime is een installatie van een paar gigabyte, en elk gesimuleerd apparaat heeft zijn eigen gegevensmap. Een Mac die meerdere Xcode-upgrades heeft meegemaakt, heeft dus meestal runtimes voor OS-versies waar niemand meer voor ontwikkelt. Twee opruimacties regelen het: open in Xcode “Settings” > “Components” (in Xcode 14–15 heet dit “Platforms”) en verwijder de oude runtimes, zodat je per platform alleen de nieuwste houdt. Voer daarna in Terminal xcrun simctl delete unavailable uit om simulatorapparaten te verwijderen die niet meer kunnen draaien — samen met de apps en gegevens erin.

Tel daar de downloadcaches van pakketbeheerders bij op — npm, CocoaPods, Swift Package Manager, Homebrew, pip, cargo — en ontwikkelaarsopslag kan een van de grootste categorieën op de schijf worden. Hoeveel het oplevert, verschilt per Mac. Onze aparte gids “Xcode DerivedData en ontwikkelaarscaches veilig verwijderen” behandelt elk pad en elk commando in detail, ook archieven en iOS DeviceSupport-symbolen.

Foto's en video's: de ruimte waar je echt om geeft

Media zijn iets anders dan caches: een foto kun je niet opnieuw aanmaken, dus hier vraagt opruimen om afwegen in plaats van in bulk verwijderen. Kijk eerst hoe groot het probleem is: in de opslaginstellingen toont de categorie Foto's hoeveel ruimte je bibliotheek inneemt, en op veel Macs is dat evenveel als Systeemgegevens of zelfs meer.

De veiligste eerste stap is dubbele foto's opruimen. Op macOS Ventura en nieuwer heeft de Foto's-app een ingebouwd album “Dubbele onderdelen” (in de navigatiekolom onder “Andere”) dat exacte en bijna-exacte kopieën vindt en samenvoegt, waarbij de versie met de hoogste kwaliteit bewaard blijft. Naast dubbele foto's bestaat de gebruikelijke ballast uit schermafbeeldingen, schermopnamen, burstfoto's en video's; één 4K-video kan net zo groot zijn als duizend foto's. In de navigatiekolom van Foto's splitst het gedeelte “Mediatypen” je bibliotheek op in Video's, Schermafbeeldingen en Schermopnamen. Open ze een voor een en bekijk eerst de grootste en oudste onderdelen.

Betaal je voor iCloud, dan zorgt “Optimaliseer Mac-opslag” in de instellingen van Foto's ervoor dat de originelen op volledige resolutie in iCloud blijven en dat er lokaal alleen versies op apparaatformaat staan. Op een Mac met veel media is dat vaak de grootste ruimtewinst in één keer, zonder dat er echt iets wordt verwijderd. Onthoud wel dat het een synchronisatiedienst is en geen back-up: verwijder je een foto, dan verdwijnt hij van elk gesynchroniseerd apparaat, en na 30 dagen in “Recent verwijderd” is hij definitief weg.

MacBook Air en Macs met 256 GB: zo houd je een kleine SSD werkbaar

Is de opstartschijf vol op een MacBook Air in de basisuitvoering of een andere Mac met 256 GB, dan werkt de rekensom al tegen je voordat je één bestand hebt bewaard. Een actuele macOS-installatie met de meegeleverde apps neemt ergens tussen de 20 en 35 GB in, de buffer van 10 tot 15% vrije ruimte kost nog eens 25 tot 40 GB, en een grote macOS-upgrade wil daarbovenop ruim 20 GB tijdelijke ruimte. Op een Mac met 256 GB blijft er dan minder dan 200 GB echt bruikbare ruimte over; daarom krijgen deze Macs de melding terwijl er bijna niets op lijkt te staan. Op een MacBook Air met 128 GB is het nog krapper, en moet je strategie verschuiven van opruimen naar verplaatsen.

De stap met het meeste effect is je media van de interne schijf halen. Stop Foto's, sleep de fotobibliotheek uit je map Afbeeldingen naar een externe SSD, houd daarna de Option-toets ingedrukt terwijl je Foto's opnieuw opent en kies de bibliotheek op de nieuwe locatie (en stel hem in de instellingen van Foto's in als systeemfotobibliotheek als je iCloud gebruikt). Hetzelfde geldt voor videoprojecten, virtuele machines en samplebibliotheken: alles wat groot is en wat je af en toe gebruikt in plaats van voortdurend. Betaal je voor iCloud, dan kun je de mappen Bureaublad en Documenten laten synchroniseren en “Optimaliseer Mac-opslag” inschakelen; macOS houdt dan alleen op de SSD wat je actief gebruikt.

Op een kleine schijf moet je twee dingen accepteren. Xcode met een paar simulator-runtimes, de DerivedData van actieve projecten en een mediabibliotheek kunnen samen een groot deel van een schijf van 256 GB innemen; meet je ontwikkelaarsopslag dus na elk project en verplaats geschikte media naar een extern volume. En de interne SSD van een Mac met Apple silicon kun je niet vervangen door een grotere, dus een externe schijf plus een maandelijkse opruimronde is je capaciteitsplan voor de lange termijn.

Voorkom dat de schijf weer volloopt

Een opstartschijf die één keer is volgelopen, loopt weer vol als je niets aan je gewoontes verandert. Het goede nieuws: voorkomen kost een paar minuten per maand, geen uren.

Laat om te beginnen de ingebouwde automatisering voor je werken: schakel “Leeg prullenmand automatisch” in via de opslaginstellingen, zodat verwijderde bestanden niet maandenlang blijven liggen, en laat “Optimaliseer opslag” aan als je aankopen uit de Apple TV-app of grote Mail-bijlagen hebt. Neem daarnaast een maandelijkse opruimronde van tien minuten in: leeg Downloads, werp een blik op de lijst “Grote bestanden” in de opslaginstellingen en — als je ontwikkelaar bent — wis DerivedData en voer xcrun simctl delete unavailable uit na het afronden van een project. Let ten slotte op de trend, niet alleen op het getal. Krimpt je vrije ruimte elke week met gigabytes terwijl je geen bestanden aanmaakt, dan bewaart iets heel agressief gegevens in een cache: een browser, een berichtenapp met jaren aan media of een AI-tool die modellen downloadt. Die ene app vroeg vinden is makkelijker dan later een volle schijf redden.

AskClean kan je opslag gratis scannen en per categorie tonen, en is daarmee handig als maandelijkse controle van je schijf. Een eenmalige Pro-aankoop van $14.99 ontgrendelt AI-analyse en opruimen. Items die je bij de schijfopruiming bevestigt, worden definitief verwijderd, dus bekijk bij elk pad wat het zou kosten om het terug te krijgen voordat je iets doet.

Veelgestelde vragen