Ổ đĩa khởi động Mac bị đầy? Cách xử lý “Ổ đĩa của bạn gần đầy”

“Ổ đĩa của bạn gần đầy” thực sự có nghĩa là gì

Ổ đĩa khởi động là ổ mà máy Mac dùng để khởi động, cũng là nơi chứa macOS, các ứng dụng và tệp của bạn. Khi dung lượng trống trên ổ này xuống mức quá thấp, macOS hiện cảnh báo “Ổ đĩa của bạn gần đầy” (máy dùng tiếng Anh sẽ thấy “Your disk is almost full”) — và đó không chỉ là một lời nhắc. macOS cần khoảng trống trên ổ khởi động cho tệp swap của bộ nhớ ảo, trình cài đặt và bản cập nhật, tệp tạm và các bộ nhớ đệm giúp ứng dụng phản hồi nhanh. Khi khoảng trống đó cạn, mọi thứ bắt đầu trục trặc theo những cách khiến ít ai nghĩ ngay đến dung lượng ổ đĩa.

Triệu chứng của ổ khởi động gần đầy rất dễ bị chẩn đoán nhầm: ứng dụng mở chậm hoặc không mở được, biểu tượng cầu vồng xoay liên tục, bản cập nhật macOS không tải về hoặc không cài được, lưu tệp thì báo lỗi, và trong trường hợp nặng, máy Mac không khởi động xong. Nguyên nhân là macOS dùng dung lượng trống trên ổ đĩa như phần mở rộng của RAM — khi bộ nhớ đầy, hệ thống chuyển bớt dữ liệu xuống ổ đĩa, mà ổ đầy thì không còn chỗ để chuyển.

Bao nhiêu chỗ trống là đủ? Apple không công bố một con số chính thức duy nhất, nhưng thực tế bạn nên giữ trống khoảng 10–15% ổ đĩa và đừng để xuống dưới khoảng 20 GB trên máy Mac đời mới. Riêng một bản cập nhật macOS có thể cần hơn 20 GB chỗ tạm để cài, và máy chỉ còn vài gigabyte trống sẽ ì ạch từ lâu trước khi đầy hẳn. Thêm một điều nên biết trước khi bắt đầu: màn hình Dung lượng tính một phần dung lượng là “có thể thanh lọc” — như ảnh chụp nhanh cục bộ của Time Machine và tệp đã đồng bộ iCloud — mà macOS sẽ tự xóa khi cần chỗ. Đó là lý do con số dung lượng trống trong Finder và trong Cài đặt hệ thống đôi khi lệch nhau, và vì sao xóa tệp không phải lúc nào cũng làm con số thay đổi ngay.

Bạn đang gặp cảnh báo nào? Giải mã từng biến thể

Apple đã đổi cách diễn đạt cảnh báo này nhiều lần, và câu chữ cho biết bạn đang gặp vấn đề gì. “Ổ đĩa của bạn gần đầy” (“Your disk is almost full”) là cách diễn đạt trên các phiên bản macOS gần đây. “Ổ đĩa khởi động của bạn gần đầy” (“Your startup disk is almost full”) là cùng cảnh báo đó trên các phiên bản cũ hơn, và vẫn là cụm từ được tìm kiếm nhiều nhất. Cả hai cùng một nghĩa: dung lượng trống trên ổ khởi động đã xuống đủ thấp để macOS muốn bạn xử lý. Cách khắc phục là toàn bộ các bước bên dưới — xóa tệp, dọn bộ nhớ đệm, chuyển bớt ảnh và video.

“Your Mac OS X startup disk has no more space available for application memory” lại là một cảnh báo khác, dù nó cũng nhắc đến ổ khởi động. Phiên bản hiện đại của nó, “Your system has run out of application memory” (hệ thống đã hết bộ nhớ dành cho ứng dụng), cũng vậy. Đây là cảnh báo về áp lực bộ nhớ: macOS hết RAM, cố chuyển dữ liệu xuống tệp swap trên ổ khởi động nhưng ở đó cũng hết chỗ. Hộp thoại thường liệt kê các ứng dụng đang dùng nhiều bộ nhớ nhất và cho phép bắt buộc thoát chúng. Thoát ứng dụng ngốn bộ nhớ nhất sẽ gỡ cảnh báo ngay — nhưng nguyên nhân gốc khiến swap thất bại vẫn là ổ đầy, nên các bước dọn dẹp bên dưới mới là cách ngăn nó quay lại.

Còn hai biến thể nữa. Lưu tài liệu mà gặp lỗi “The disk is full” (ổ đĩa đã đầy) hay mã lỗi -34 là cùng tình trạng đó, chỉ là lộ ra ở tầng hệ thống tệp thay vì thành thông báo. Và nếu macOS báo ổ khởi động đầy chỉ vài giây sau khi bạn xóa nhiều gigabyte, gần như chắc chắn bạn đang thấy dung lượng có thể thanh lọc chứ không phải một con số chưa kịp cập nhật — xem ghi chú ở cuối phần tiếp theo.

Xử lý nhanh: Thùng rác, thư mục Tải về và tệp lớn

Hãy bắt đầu bằng những thao tác chỉ mất vài phút nhưng giải phóng phần dung lượng dễ thấy nhất. Sai lầm phổ biến nhất là xóa tệp mà không dọn sạch Thùng rác — mọi thứ bạn “xóa” trong Finder vẫn chiếm chỗ trên ổ đĩa cho đến khi Thùng rác được dọn, nên hàng gigabyte có thể đang chờ bạn chỉ sau một cú bấm.

Thư mục Tải về là thủ phạm quen thuộc tiếp theo. Trình cài đặt (tệp .dmg và .pkg), tệp nén .zip đã giải nén xong và tệp đính kèm email lưu một lần rồi quên đều chỉ tốn chỗ. Một ảnh đĩa trở nên vô dụng ngay khi ứng dụng bên trong đã được cài; hãy sắp xếp thư mục Tải về theo kích cỡ để đo xem thư mục của bạn trả lại được bao nhiêu.

macOS còn có sẵn một công cụ tìm tệp lớn mà đa số người dùng chưa từng mở. Nó nằm trong phần cài đặt Dung lượng, liệt kê các tệp và tệp tải về lớn nhất trên toàn ổ đĩa, sắp xếp theo kích cỡ, kèm nút xóa ngay tại chỗ. Mười phút với danh sách này thường thu hồi được nhiều hơn cả giờ lục lọi thư mục bằng tay.

1. Dọn sạch Thùng rác: nhấn và giữ biểu tượng Thùng rác trên Dock, rồi chọn Dọn sạch Thùng rác. Nếu dùng Mail, hãy xóa cả thùng rác riêng của Mail (Hộp thư > Xóa mục đã xóa) — tệp đính kèm đã xóa cũng chiếm chỗ trên ổ đĩa.
2. Mở Cài đặt hệ thống từ menu Apple, bấm Cài đặt chung ở thanh bên rồi bấm Dung lượng (trên macOS Monterey: menu Apple > Giới thiệu về máy Mac này > Dung lượng > Quản lý). Đợi thanh màu tính toán xong để các con số chính xác.
3. Bên dưới phần đề xuất, bấm nút Thông tin cạnh Tài liệu (hoặc Ứng dụng), rồi mở các tab Tệp lớn và Tải về. Sắp xếp theo kích cỡ, chọn những gì bạn không còn cần và bấm Xóa — tệp xóa ở đây không đi qua Thùng rác mà bị xóa ngay lập tức, nên hãy kiểm tra kỹ từng tệp trước.
4. Trong Finder, mở thư mục Tải về, chọn Xem > dưới dạng Danh sách, rồi bấm cột Kích cỡ để đưa tệp lớn nhất lên đầu. Bỏ vào Thùng rác các trình cài đặt cũ, ảnh đĩa và tệp nén đã dùng xong.
5. Quay lại phần cài đặt Dung lượng và cân nhắc các đề xuất có sẵn: Tự động dọn sạch Thùng rác sẽ xóa các mục đã nằm trong Thùng rác hơn 30 ngày, còn Lưu trữ vào iCloud chuyển những tệp bạn ít mở lên iCloud (chúng được tải lại khi cần).
6. Dọn sạch Thùng rác lần cuối rồi khởi động lại máy Mac — khởi động lại sẽ xóa tệp swap và các thư mục tạm, có thể trả lại ngay thêm vài gigabyte.

Nếu sau tất cả các bước này mà con số dung lượng trống gần như không đổi, đừng lo — macOS có thể đang giữ phần dung lượng có thể thanh lọc (như ảnh chụp nhanh cục bộ của Time Machine) và sẽ tự giải phóng theo lịch riêng. Phần Dữ liệu hệ thống bên dưới nói về dung lượng bạn có thể tự thu hồi.

Khi ổ đầy đến mức không xóa được gì

Có một phiên bản tệ hơn của vấn đề này: ổ đĩa đã đầy 100%, và lối thoát nào cũng cần chỗ trống mà bạn không có. Finder không dọn được Thùng rác, phần cài đặt Dung lượng tính mãi không xong, ứng dụng vừa mở đã thoát, và trường hợp xấu nhất là máy Mac không vào được màn hình nền. Thứ tự bên dưới đi từ ít can thiệp đến can thiệp nhiều nhất — hãy dừng ngay khi đã lấy lại vài gigabyte, rồi làm các bước dọn dẹp thông thường.

Bắt đầu bằng việc khởi động lại. Đây không phải mẹo truyền miệng: khởi động lại sẽ bỏ tệp swap, thư mục /tmp và nhiều bộ nhớ đệm theo phiên, và trên một ổ đã kẹt cứng, việc này thường trả lại vài gigabyte — thường vừa đủ để Finder hoạt động trở lại. Nếu sau đó Thùng rác vẫn không dọn được, hãy xóa theo từng đợt nhỏ; một mục cực lớn có thể thất bại trong khi mười mục nhỏ hơn lại thành công.

Tiếp theo, hãy xem ảnh chụp nhanh cục bộ của Time Machine. Nếu bạn đã thiết lập Time Machine, macOS giữ ảnh chụp nhanh theo giờ của ổ khởi động kể cả khi không cắm ổ sao lưu, và bình thường tự tỉa bớt chúng — nhưng việc tỉa tự động đó cần hệ thống còn chỗ để làm việc, mà ổ đầy 100% thì không còn. Đây là trường hợp duy nhất nên tự tay xóa chúng, và Apple có sẵn lệnh được hỗ trợ cho việc này.

Nếu máy Mac hoàn toàn không khởi động được, trên máy Intel hãy giữ Shift khi khởi động (trên Apple Silicon: giữ nút nguồn, chọn ổ đĩa, rồi giữ Shift và bấm Tiếp tục ở Chế độ an toàn). Chế độ an toàn bỏ qua các mục đăng nhập và xóa một số bộ nhớ đệm hệ thống, thường đủ để bạn vào được màn hình nền. Nếu vẫn không được, hãy khởi động vào Khôi phục macOS — Command-R trên máy Intel, giữ nút nguồn trên Apple Silicon — chạy Sửa nhanh trong Tiện ích ổ đĩa cho ổ đĩa đó, rồi dùng Terminal trong chế độ Khôi phục hoặc một ổ gắn ngoài để chuyển bớt tệp lớn ra trước khi khởi động lại bình thường.

1. Khởi động lại máy Mac, rồi thử dọn Thùng rác lần nữa — bắt đầu với các mục lớn nhất và xóa dần theo từng đợt nhỏ.
2. Mở Terminal và chạy tmutil listlocalsnapshots / để xem các ảnh chụp nhanh cục bộ mà macOS đang giữ trên ổ khởi động.
3. Giải phóng chúng trong một lượt bằng sudo tmutil thinlocalsnapshots / 20000000000 4 — lệnh này yêu cầu macOS thu hồi khoảng 20 GB ở mức khẩn cấp cao nhất. Chạy lại với số lớn hơn nếu cần thêm.
4. Vẫn kẹt? Khởi động vào chế độ an toàn (Shift trên Intel; nút nguồn > ổ đĩa > Shift > Tiếp tục ở Chế độ an toàn trên Apple Silicon), dọn Thùng rác ở đó rồi khởi động lại bình thường.
5. Nếu máy Mac không vào được màn hình nền, hãy khởi động vào Khôi phục macOS, chạy Sửa nhanh trong Tiện ích ổ đĩa, rồi sao chép các tệp cá nhân lớn nhất (thư viện Ảnh, dự án video, thư mục Tải về) sang ổ gắn ngoài và chỉ xóa bản gốc sau khi đã kiểm tra các bản sao đầy đủ, nguyên vẹn.

Đừng cố giải phóng chỗ bằng cách xóa bất cứ thứ gì trong /System, /private hay /Library mà không phải do bạn đặt vào. Tệp swap và bộ nhớ đệm hệ thống được tạo lại ngay lập tức, còn xóa nhầm tệp có thể biến một ổ đầy thành một máy Mac không khởi động được.

Dữ liệu hệ thống — macOS cũ gọi là “Khác” — thường là phần lớn nhất

Nếu bạn đang tìm hiểu hạng mục “Khác” trên một ổ khởi động đầy chứa gì, thì đây chính là nó dưới tên mới. Cho đến macOS Big Sur, thanh dung lượng có một mảng xám lớn tên Khác; từ Monterey, Apple đổi tên thành Dữ liệu hệ thống mà không thay đổi những gì được tính vào. Cùng một phần, cùng nguyên nhân, cùng cách dọn — nên các hướng dẫn viết về dung lượng “Khác” vẫn áp dụng được, chỉ là giờ bạn tìm mục Dữ liệu hệ thống trên biểu đồ dung lượng.

Xong các bước xử lý nhanh, hãy rê chuột lên thanh dung lượng trong Cài đặt hệ thống > Cài đặt chung > Dung lượng và nhìn vào đoạn màu xám nhạt gần cuối: Dữ liệu hệ thống. Trên hầu hết máy Mac có ổ khởi động đầy, đây là hạng mục lớn nhất — 30, 50, có khi hơn 100 GB — và cũng khó hiểu nhất, vì nó không phải một thư mục bạn mở ra được. Đó là tổng cộng của bộ nhớ đệm ứng dụng, nhật ký, tệp tạm, swap của bộ nhớ ảo, ảnh chụp nhanh cục bộ của Time Machine, bản sao lưu iPhone cũ và tệp lập trình nằm rải rác trên ổ đĩa.

Để cứu một ổ đĩa đầy, có hai mục tiêu trong Dữ liệu hệ thống cho kết quả nhanh nhất. Thứ nhất là ~/Library/Caches: vì ứng dụng tự tạo lại bộ nhớ đệm khi cần, có thể dọn các thư mục lớn nhất trong đó mà không mất gì vĩnh viễn. Thứ hai là các bản sao lưu thiết bị cục bộ đã cũ — nếu bạn từng sao lưu iPhone hay iPad vào máy Mac này, các bản sao lưu đó có thể vẫn còn ở đây nhiều năm sau. Hãy kiểm tra bằng nút Quản lý bản sao lưu của Finder (chọn một thiết bị đang kết nối ở thanh bên) thay vì tự tìm thư mục, để chỉ mục sao lưu luôn nguyên vẹn.

Đừng đụng đến tệp swap: chúng nằm trong vùng hệ thống được bảo vệ và macOS sẽ tạo lại khi cần. Ảnh chụp nhanh cục bộ được tự động tỉa bớt khi ổ đĩa sắp hết chỗ, nên phần lớn thời gian bạn cứ để macOS lo; nếu cần chỗ trống ngay, hãy chủ động xóa chúng bằng tmutil theo cách bài hướng dẫn về Dữ liệu hệ thống trình bày, thay vì xóa tệp. Xóa bất cứ thứ gì trong /System hay /private không bao giờ đáng để mạo hiểm. Dọn Dữ liệu hệ thống là chủ đề đủ sâu để chúng tôi viết hẳn một bài riêng — “Cách dọn Dữ liệu hệ thống (System Data) trên Mac an toàn” đi qua chi tiết từng thư mục, đường dẫn và quy tắc an toàn. Khi cần cứu một ổ đầy, hãy đo các thư mục bộ nhớ đệm lớn nhất và các bản sao lưu thiết bị cũ trước khi quyết định có đáng xóa hay không.

Dân lập trình: Xcode và trình giả lập nhiều khả năng là thủ phạm

Nếu máy Mac của bạn từng cài Xcode, hãy kiểm tra các thư mục lập trình trước mọi thứ khác — rất có thể chúng là lý do ổ khởi động đầy. Thủ phạm lớn nhất là DerivedData, thư mục chứa sản phẩm build trung gian của Xcode; sau vài dự án đang làm, nó thường chiếm hàng chục gigabyte, và tất cả đều được Xcode tự tạo lại ở lần build kế tiếp. Xóa nó chỉ khiến lần build đầu tiên của mỗi dự án chậm hơn.

Kế đến là trình giả lập. Mỗi runtime trình giả lập đã tải về là một bản cài nặng nhiều gigabyte, và mỗi thiết bị giả lập lại có thư mục dữ liệu riêng, nên một máy Mac đã qua vài lần nâng cấp Xcode thường còn giữ runtime của những phiên bản hệ điều hành không ai nhắm tới nữa. Hai bước dọn là đủ: mở Settings > Components trong Xcode (trong Xcode 14–15 gọi là Platforms) và xóa các runtime cũ, chỉ giữ bản mới nhất cho mỗi nền tảng; sau đó chạy xcrun simctl delete unavailable trong Terminal để xóa các thiết bị giả lập không còn chạy được — cùng toàn bộ ứng dụng và dữ liệu bên trong chúng.

Cộng thêm bộ nhớ đệm tải về của các trình quản lý gói — npm, CocoaPods, Swift Package Manager, Homebrew, pip, cargo — dung lượng dành cho lập trình có thể trở thành một trong những hạng mục ảnh hưởng lớn nhất trên ổ đĩa. Kết quả tùy từng máy. Các bài hướng dẫn chuyên sâu bên dưới đi qua chi tiết từng đường dẫn và câu lệnh, kể cả archive và tệp ký hiệu gỡ lỗi trong iOS DeviceSupport.

Ảnh và video: phần dung lượng bạn thực sự quan tâm

Ảnh và video khác hẳn bộ nhớ đệm: bạn không thể tạo lại một bức ảnh, nên dọn ở đây cần cân nhắc chứ không xóa hàng loạt. Trước hết hãy đo xem vấn đề lớn đến đâu — trong phần cài đặt Dung lượng, hạng mục Ảnh cho biết thư viện của bạn chiếm bao nhiêu, và trên nhiều máy Mac nó ngang hoặc vượt cả Dữ liệu hệ thống.

Bước đầu tiên an toàn nhất là loại bỏ ảnh trùng lặp. Trên macOS Ventura trở lên, ứng dụng Ảnh có sẵn album Mục trùng lặp (ở thanh bên, trong nhóm Tiện ích) tìm các bản sao giống hệt và gần giống hệt rồi hợp nhất, giữ lại phiên bản chất lượng cao nhất. Ngoài ảnh trùng lặp, những thứ thường chỉ tốn chỗ là ảnh màn hình, bản ghi màn hình, ảnh chụp liên tục và video — một video 4K có thể nặng bằng cả nghìn bức ảnh. Ở thanh bên của Ảnh, nhóm Loại phương tiện chia thư viện thành Video, Ảnh màn hình và Bản ghi màn hình — hãy mở từng mục và xem trước những thứ lớn nhất, cũ nhất.

Nếu bạn trả phí iCloud, bật Tối ưu hóa dung lượng máy Mac trong cài đặt của Ảnh sẽ giữ bản gốc độ phân giải đầy đủ trên iCloud và chỉ để bản vừa với thiết bị trên máy — thường là cách tiết kiệm chỗ lớn nhất trên một máy Mac nhiều ảnh và video, mà không thực sự xóa gì. Chỉ cần nhớ đây là dịch vụ đồng bộ, không phải bản sao lưu: xóa một bức ảnh là xóa nó khỏi mọi thiết bị đã đồng bộ, và khi hết 30 ngày trong Đã xóa gần đây thì nó mất hẳn.

MacBook Air và Mac 256 GB: cách sống chung với SSD nhỏ

Nếu ổ khởi động đầy trên một chiếc MacBook Air bản tiêu chuẩn hay bất kỳ máy Mac 256 GB nào, phép tính đã bất lợi cho bạn ngay từ trước khi bạn lưu tệp đầu tiên. Một bản cài macOS hiện tại cùng các ứng dụng đi kèm chiếm khoảng 20–35 GB, khoảng đệm 10–15% chỗ trống chiếm thêm 25–40 GB, và một lần nâng cấp macOS lớn còn cần hơn 20 GB chỗ tạm. Trên máy 256 GB, bạn còn chưa đến 200 GB thực sự dùng được — vì thế những chiếc máy này hiện cảnh báo dù có cảm giác chưa chứa gì. Trên MacBook Air 128 GB còn chật hơn nữa, và chiến lược phải chuyển từ dọn dẹp sang di dời.

Cách hiệu quả nhất là chuyển ảnh và video ra khỏi ổ trong. Thoát Ảnh, kéo Thư viện ảnh từ thư mục Ảnh sang một SSD gắn ngoài, rồi giữ phím Option khi mở lại Ảnh và chọn thư viện ở vị trí mới (nếu dùng iCloud, hãy đặt nó làm Thư viện ảnh hệ thống trong cài đặt của Ảnh). Điều tương tự áp dụng cho dự án video, máy ảo và thư viện âm thanh mẫu — mọi thứ lớn mà bạn chỉ thỉnh thoảng mới dùng. Nếu trả phí iCloud, bật đồng bộ Thư mục Màn hình nền và Tài liệu cùng với Tối ưu hóa dung lượng máy Mac để macOS chỉ giữ trên SSD những gì bạn đang dùng.

Có hai điều phải chấp nhận với ổ nhỏ. Xcode cùng vài runtime trình giả lập, DerivedData của dự án đang làm và một thư viện ảnh, video có thể chiếm phần lớn ổ 256 GB, nên hãy đo dung lượng dành cho lập trình sau mỗi dự án và chuyển những gì phù hợp sang ổ ngoài. Ngoài ra, SSD trong của máy Mac dùng Apple Silicon không nâng cấp được, nên một ổ gắn ngoài cộng với một lần dọn mỗi tháng chính là kế hoạch dung lượng lâu dài.

Để ổ đĩa không đầy lại

Ổ khởi động đã đầy một lần sẽ lại đầy nếu không thay đổi vài thói quen. Tin vui là phòng ngừa chỉ tốn vài phút mỗi tháng, không phải hàng giờ.

Thứ nhất, hãy để các tính năng tự động có sẵn làm việc cho bạn: bật Tự động dọn sạch Thùng rác trong phần cài đặt Dung lượng để tệp đã xóa không nằm lại hàng tháng trời, và giữ Tối ưu hóa Dung lượng bật nếu bạn có nội dung mua trên Apple TV hoặc tệp đính kèm Mail lớn. Thứ hai, tập thói quen rà soát mười phút mỗi tháng: dọn thư mục Tải về, xem qua danh sách Tệp lớn trong cài đặt Dung lượng, và — nếu bạn là lập trình viên — xóa DerivedData rồi chạy xcrun simctl delete unavailable sau khi xong một dự án. Thứ ba, hãy theo dõi xu hướng chứ không chỉ nhìn con số. Nếu dung lượng trống hụt đi vài gigabyte mỗi tuần trong khi bạn không tạo tệp mới, thì có thứ gì đó đang lưu đệm rất mạnh — một trình duyệt, một ứng dụng nhắn tin giữ ảnh và video nhiều năm, hay một công cụ AI đang tải mô hình. Tìm ra ứng dụng đó sớm dễ hơn nhiều so với cứu một ổ đĩa đã đầy.

AskClean quét và hiển thị miễn phí các hạng mục dung lượng, nên bạn có thể dùng nó để kiểm tra ổ đĩa hằng tháng. Mua Pro một lần $14.99 để mở khóa phân tích AI và dọn dẹp. Các mục dọn dẹp ổ đĩa đã xác nhận sẽ bị xóa vĩnh viễn, nên hãy xem kỹ từng đường dẫn và chi phí khôi phục trước khi thực hiện.

Câu hỏi thường gặp